واقع در كرانهء درياى خزر كه در جائى مرتفع قرار گرفته باشد ، مانند رودبار و منجيل با نهصد پا ارتفاع بر فراز سطح دريا ، مىرويد . در اين منطقه جنگلهاى كاملى از زيتون به چشم مىخورد كه قسمتى از آنها متشكل از درختان تناورى است . بر فراز تپه‌هاى مشرف به سفيدرود باز بوته‌هاى كوتاهى از زيتون وحشى يا وحشى شده ديده مىشود ، اما از آن هيچ در سرزمينهاى باتلاقى اثرى نيست . منطقهء محدودى كه اين درخت در آن مىرويد و همچنين نام عربى « زيتون » ، خود دلالت بر اين دارد كه اين نبات محلى نيست بلكه در ازمنهء قديم آن را از عربستان به اينجا آورده‌اند . دانه‌هاى زيتون را چه نمك‌سود و چه آغشته به سركه به قفقاز صادر مىكنند و در آنجا اغلب ارمنيها خريدار آنند . درختهاى عناب و سنجد كه عامهء مردم ميوه‌هاى آنها را به عنوان دارو يا در پرهيز غذائى اغلب به كار مىبرند با درخت زيتون قرابت نزديك دارند . از تخم يكى از گياهان تيرهء چليپائى « 23 » كه در حوالى شاهرود و بسطام ، و در عين حال در اطراف كاشان و اصفهان كشت مىكنند روغن منداب بدست مىآورند و اين محصولى است بسيار مفيد با قيمت خوب كه آن را با قدرى ذراريح ايرانى مخلوط مىكنند و هنگامى كه در بهار كرك شتران مىريزد ، هم از آن جهت كه بدن آنها را در برابر نيش حشرات حفظ كند ، و هم براى اينكه دوباره كرك آنها برويد ، بر بدنشان مىمالند . اين روغنمالى به حال اين حيوانات كه علىرغم جثهء عظيم خود بىاندازه حساسند سخت مفيد است ، و حتى آن‌طور كه به من اطمينان داده‌اند تنها وسيله براى حفظ سلامتشان بشمار مىرود . روغن گردو و بزرك را ايرانيان براى مصارف مختلف صنعتى به كار مىبرند و بخصوص با امتزاج روغن بزرك و سندروس و نفت ، آن جلاى خاص بدست مىآيد كه ما آن را در آثار رنگ و روغنى ايرانيان سخت مىپسنديم . گياهان رنگ‌دار همچنين به مقدار زياد كشت مىشود . روناس « 24 » ( كه ممكن است لفظ فرانسوى Garance از آن مشتق شده باشد ) در بسيارى از مناطق زمينهء مساعد دارد و بخصوص در حوالى يزد محصول فراوان مىدهد . گبرها به مسحوق كردن اين گياه و همچنين تجارت و صادرات آنكه اندك هم نيست اشتغال دارند . مراكز بارگيرى اصلى آن اصفهان و شيراز است . در ژوئيهء 1859 « 25 » در شيراز يك من محصول مسحوق روناس به قيمت 13 / 0 تومان طلا بود . كافيشه « 26 » نيز به همين وسعت و مقدار حوالى اصفهان و ورامين كاشته مىشود و اين گياه قسمتى براى مصارف رنگرزى داخلى استعمال دارد و قسمتى هم به روسيه صادر مىگردد . از تخم آن نيز در بعضى نواحى به جاى مايه براى دلمه كردن شير استفاده مىكنند . كشت حنا كه از برگ سائيده شدهء آن براى رنگ كردن مو و ناخن استفاده مىكنند ، بسيار سودبخش است . اين گياه فقط در نواحى زير خط استوا و بهتر از همه جا نزديك يزد مىرويد . چون در سراسر

--> ( 23 ) . Eruca sativa ( 24 ) . Rubica tinetoria ( 25 ) . 1275 ه . ق . ( 26 ) . Carthamus tinetoria